Б.Цогтдэлгэр: Амьд хөгжмийн гайхамшиг нь дахин давтагдашгүй цаг хугацаа, орон зайг мэдрүүлдэгт байдаг

“Бидний нэг” контентын энэ удаагийн дугаарт Уулын баяжуулах “Эрдэнэт” үйлдвэрийн дэргэдэх “Кумо” хамтлагаас уран бүтээлийн гараагаа эхэлж, Монголын рок поп хөгжмийн урлагийн ХХ-р Зууны Манлай “Соёл-Эрдэнэ” хамтлагийн отгон дуучин гэдгээрээ үзэгчдэдээ хүндлэгдсэн МУСТА, ая зохиогч, дуучин Б.Цогтдэлгэр оролцлоо.

-Сайн байна уу? Яриагаа урлагт анх хөл тавьсан түүхээс эхлэх үү?

-Сайн байцгаана уу?  Би дуучин Цогтдэлгэр байна. “Бидний нэг” нэвтрүүлгийг үзэн суугаа та бүхэндээ энэхүү гэгээн сайхан өдрийн гал халуун мэндийг өргөн дэвшүүлье. Миний хүүхэд насны алтан өдрүүд Эрдэнэт хотод өнгөрсөн. Урлагт анх хөл тавьсан үе түүх гэвэл найзуудынхаа хайрын зууч, дууч болж явсан. Орцонд нь дуулж найзуудынхаа найз охидыг гэрээс нь дуудаж уулзуулдаг байлаа. Үүний ачаар гэр бүл зохиож айл болсон, аз жаргалаа олж авсан маш олон дотнын сайхан найзууд байдаг.

Би 15 настайгаасаа Уулын баяжуулах Эрдэнэт үйлдвэрийн Уурхайчин соёлын ордны дэргэдэх дуу хөгжмийн “Кумо” гэж хамтлагт гоцлол дуучнаар уран бүтээлийнхээ гарааг эхэлж дуулж эхэлсэн. Дуу хөгжмийн “Кумо” хамтлагийн уран сайхны удирдагч нь одоо Баадайн Дамдин гэж манай Соёл-Эрдэнэ хамтлагийн  уран сайхны удирдагч байсан. “…цээнийн цэцэг шиг уруул нээхдээ цээлхэн дууны уянга сонсогддог. Саахалтын газраас санагдаад байдаг. Сайхан монгол бүсгүйд би хайртай...” гэж тэр их агуу сайхан дууг бичсэн хүн маань одоо миний анх өлгийдөж авсан багш минь байдаг юм аа. 

-Та унаган Эрдэнэ­тийх үү?

-Ээж маань, эмээ, өвөө маань Сүхбаатар аймгийн Хонгор сум одоогийн Баяндэлгэр сумын улсууд. Би найман хүүхдийн хамгийн бага нь. Би Улаанбаатар хотод төрсөн. Манай том ах, эгч нар Сүхбаатар аймагт төрсөн.

-Гэр бүлийн хүнээ танилцуулахгүй юу, эхнэртээ дуу зориулаагүй дуучин бараг байхгүй байх?

-Миний ханийг Намнангомбын Гантуяа гэдэг. Дуу хөгжмийн багш хүний охин. Говь Алтай аймгийн Төгрөг сумын харьяат. Эхнэртээ зориулж бас их олон олон бүтээлүүдийг хийсэн.

-Монголын рок попын ХХ зууны манлай “Соёл-Эрдэнэ” хамтлагийн босгоор хэрхэн алхаж байв?

-Соёл урлагийн их сургуульд Дуурийн дуулаачийн мэргэжлээр суралцаж байсан. Яг тэр үед манай Дэмчигдоржийн Насанбат гавьяат, Дашбалын Дамдинсүрэн гэж манай басс гитарчин. Энэ хоёр хүн  надад санал тавьсан. “Баг бүрдчихээд байдаг аа. Ганцхан асуудал болох дээр гоцлол дуучин, эрэгтэй дуучин байхгүй байдаг. Насантогтох гэж эмэгтэй дуучин, Ариунаа гэж эмэгтэй дуучин байдаг. За эрэгтэй дуучин байдаггүй ээ. Чи тэгээд талийгаач Баяраагийн дуу хоолойтой бас шавь нь байсан хүний хувьд бас дуулах хэрэгтэй байна аа” хэмээн нэлээн хэд хэдэн удаагийн хүсэлт тавьсны дагуу Соёл-Эрдэнэ хамтлагийг сонгосон доо. Соёл урлагийн их сургуулиараа Соёл-Эрдэнэ хамтлагийг сольсон хүн шүү дээ.

-Амьд хөгжмийн гайхамшиг нь юундаа байдаг юм бэ?

-Амьд хөгжмийн гайхамшиг нь яг юундаа байдаг юм бэ гэвэл дахин давтагдашгүй тэр орчин дахин давтагдашгүй момент тэр цаг хугацааг орон зайг мэдрүүлдэг учраас л амьд хөгжмийн гайхамшиг нь түүндээ байдаг.

-“Соёл-Эрдэнэ” хамтлагтай хэд хэдэн олон улсын дууны уралдаанд амжилттай оролцож байсан шүү дээ. Энэ талаараа ярихгүй юу?

-Олон улсын дуулаачдын тэмцээнд олон удаа оролцож байсан шүү. Анх 1997 онд БНАСАУ-ын Пхеньянд болсон "Хаврын баяр" наадамд "Соёл-Эрдэнэ" хамтлагаа төлөөлж оролцоод, "Алтан цом" авчирч байлаа. Сүүлд 2005 онд энэ наадамд түрүүлсэн.

- Та бие даасан уран бүтээл бас хийдэг. Урын сандаа хэчнээн бүтээлтэй вэ? 

-Би дуучин гэхээсээ илүү дууны уран бүтээлч юм болов уу гэж бас өөрийгөө хардаг юм. Миний одоо зохиосон яг өөрийн гэсэн зуу гаран дуу байдаг юм. Хүүхдийн дуунуудаас ерөнхийдөө нэг гуч гаран дуу бий.

“Буянаа дэлгэсэн Баяндэлгэр минь” гэдэг нэртэй одоо яг ээж, эмээ, өвөөгийнхөө нутгийн сайхан дууг хийх ёстой гэдэг байдлаар бас нэлээн олон жил эрэл хайгуул болсны эцэст Лутбаяр маань их сайхан шүлэг бичиж өгсөн. Тэгээд Лутбаяр бид хоёр хоёулаа нийлээд дээдсүүддээ зориулаад “Буянаа дэлгэсэн Баяндэлгэр” гэдэг нэртэй ийм сайхан дуу хийсэн.

Очирбатын Дашбалбар агсны “Миний Баруун-Урт” гэдэг нэг сайхан шүлэг байдаг. “Зуун жил өнгөрсөн ч миний сайхан Баруун-Урт, зулзаган улиасны нөмөр хүүхэд тоглосон миний Баруун-Урт” гээд энэ сайхан шүлэг дээр манай Хосбаяр маань надад бас гоё урам зориг өгч одоо энэ дуу бол сайхан дуу болсон. Гэх мэтчилэн нэлээн олон уран бүтээл дээр ажилласан.

-Та дуулахаас гадна үе үе тайз, дэлгэцийн уран бүтээлд хүч сориод байдаг?

-Би өөрөө сонгодог суурьтай хүн л дээ. Соёл урлагийн их сургуулийн Дуурийн дуулаачийн мэргэжлээр өөрөө суурь авсан болохоор Ромео, Жульетта  гэдэг мюзиклд Жульеттагийн аав буюу Копулет гүнгийн дүрд тоглох ийм завшаан тохиолдсон. Монголд төдийгүй Азид анх удаагаа тоглогдсон мюзикл.

Мөн Монгол Улсад прокурорын байгууллага үүсэж хөгжсөн түүхт 90 жилийн ойд зориулсан 10 ангитай уран сайхны киноны хөгжим бичих ийм боломж гарлаа. Тэгээд өөрийгөө бас нээж үзлээ. Бас “Давхар цагаан шугам” гэдэг киноны хөгжмийн зохиолчоор ажиллахад Намсрайн Чингис гэж найруулагч, “Чүлтэмжав гэж мафийн талын нэлээн будилаантай нөхрийн дүр байгаа юм. Тэрэн дээр ажиллаач,  чи л яг харагдаад байна” гэдэг юм. Би одоо тийм айхтар мафийн хүний хатуу ширүүн дүр төрхтэй хүн биш л дээ гэсэн л дээ. “Үгүй ээ, гэлээ ч гэсэн. Тэр хүн болохлоор тийм хатуу ширүүн дүр биш ээ. Ерөнхийдөө чиний энэ характартай ойролцоо дүр” гээд. Би чинь одоо дуучин хүн шүү дээ. Тэгээд болдог юм болов уу гэхэд болно, болно гэсэн. Үгүй гэж хэлэхийн аргагүй л тийм сайхан санал учраас “двай” гээд орсон.  Бас киноны хөгжмийн зохиолчоор бас ажилласан байгаа.

-Сүүлийн үед  ямар уран бүтээл хийхээр төлөвлөж байна?

-“Түүнд би хайртай байсан” хит дууныхаа пянзыг гаргая гэж бодож байгаа.

- Залуус дүү нартаа хэлэх захих үг байдаг л байх?

-Ер нь Монголчуудад их том алдаа бий. Энэ алдаа нь юу вэ гэхээр өөрсдийгөө бид нар үнэлэхээ больсон байна аа. Эрүүл мэндэд анхаарал тавихаа больсон байна. Өөрийгөө хайрлахаа больсон байна.

Монголын залуучуудад бол маш их ирээдүй бий. Энэ залуучууд маань хамгийн гол нь нэгдүгээрт үнэн байх хэрэгтэй. Зөв байх хэрэгтэй. Хамгийн эцэст нь хүн байх хэрэгтэй. Дэлхий ертөнцийг байлдан дагуулах ийм хүч авьяас билэг, суу билэг Монголчуудад байдаг аа. Залуучууддаа улам их урам зориг өгье.

-Ярилцсанд баярлалаа.

 Бидний нэг нэвтрүүлэгтээ урин оролцуулсан уран бүтээлч залуучууд та бүхнийхээ ажилд нь улам их амжилт хүсье. Та бүхэндээ баярлалаа, баяртай.

Г.Лхагва